تخت جمشید را در جهان به‌ عنوان نماد تمدن پارسی ایران زمین می‌شناسند. محوطه تخت جمشید در نزدیکی مرودشت شیراز در استان فارس، شکوه معماری کاخ پادشاهان در عصر ایران باستان را نشان می‌دهد. پادشاهان هخامنشی در اوج قدرت، کاخ‌های سنگی خود را در دل کوه و در نزدیکی شهر شیراز بر پا کردند تا برای آیندگان تصویری روشن از گستره فرمانروایی خود به یادگار بگذارند. تخت جمشید را در جهان با نام «پرسپولیس» می‌شناسند که این نام به زبان یونانی است. ستون‌ها، سر ستون‌ها، کتیبه‌ها، نقش برجسته‌ها، کاخ‌ها و دروازه‌های باقی مانده در محوطه تخت جمشید، از مشهورترین آثار تمدن در جهان به شمار می‌آیند. محوطه تخت جمشید که نام دیگر آن «سرزمین پارسه» نیز هست، گردشگران زیادی را از سراسر جهان، در طول سال به شیراز می‌کشاند. ساخت بنای تخت جمشید در حدود ۲۵ قرن پیش و در دامنه کوه‌های رحمت، توسط داریوش هخامنشی آغاز شد. در ساخت بنای تخت جمشید معماران و هنرمندان بی‌شماری شرکت کردند و این بناهای عظیم توسط کارگران زن و مرد ساخته شده‌اند؛ اما آنچه در تاریخ بر ارزش تخت جمشید می‌افزاید شیوه رفتار پادشاهان هخامنشی با کارگران است، که در ایران باستان در قبال زحمت کارگران به آن‌ها حقوق و مزایای مناسب پرداخت می‌کردند. بنا بر اطلاعات موجود در کتیبه‌ها، ساخت بنای تخت جمشید در حدود ۱۲۰ سال به طول انجامیده است. فرهنگ برجسته حاکمان ایران باستان در زمان هخامنشیان، سبب شهرت دو چندان تمدن ایران باستان در جهان شده است.

زمان آغاز ساخت بناهای تخت جمشید به سال ۵۱۸ پیش از میلاد یعنی در حدود بیش از ۲۵۰۰ سال پیش باز می‌گردد. داریوش اول که سومین پادشاه هخامنشیان بود، دستور به ساخت کاخی عظیم در کوه‌های اطراف مرودشت داد؛ اما مراحل ساخت عمارت‌ها و مجسمه‌های تخت جمشید زمان زیادی به طول انجامید و در دوره پادشاهان بعدی نیز ادامه داشت. هرکدام از کاخ‌های موجود در محوطه تخت جمشید در زمان یکی از پادشاهان هخامنشی ساخته شده است. شکوه و زیبایی بناهای تخت جمشید امروزه نیز باعث شگفتی طراحان و مهندسان می‌شود؛ تا جایی که ساخت چنین مجموعه‌ای عظیم را در زمان حال حاضر و با وجود امکانات گسترده ساده نمی دانند. با توجه به کتیبه‌های باقی مانده از هخامنشیان در مکان‌های مختلف، هدف داریوش از ساخت این بنا را می‌توان به جا گذاشتن نمادی از ایران باستان مترقی دانست. برای برپا کردن کاخ‌ها و عمارت‌ها، تا چندین سال کارگران مشغول به کندن کوه‌ها و هموار سازی سطوح کوهپایه‌ای بودند. اصلی‌ترین ماده در ساخت بنای کاخ‌ها سنگ بود که از انواع آن‌ها با مقاومت‌های مختلف استفاده می‌شد. تراشیدن سنگ‌ها و صیقلی کردن آن‌ها در قطعات بزرگ و حمل آن‌ها به ارتفاع از جالب ترین بخش‌های ساخت کاخ‌ها است که توجه مهندسان، معماران و طراحان امروزی را جلب می‌کند.

در سال‌های اخیر به‌دلیل آسیب‌های زیادی که به بناهای تخت جمشید وارد شده بود، بارها این محوطه را مرمت کرده‌اند. در سال‌ ۱۳۰۹ بازسازی تخت جمشید زیر نظر گروه باستان شناسی آمریکایی قرار داشت که طی عملیات خاک‌برداری، کتیبه‌ خشایارشاه کشف شد و به این ترتیب توانستند کاخ ملکه خشایارشاه را شناسایی کنند. چند سال بعد و توسط گروهی آلمانی در سال ۱۳۱۴ کار بازسازی بخشی از کتیبه‌ها و استحکام بنای کاخ‌ها و ستون‌های کاخ آپادانا انجام شد.

روند بازسازی تا سال ۱۳۱۹ ادامه پیدا کرد که منجر به کشف آثار و کتیبه‌های بسیاری از این منطقه شد. بخش زیادی از این آثار در موزه تخت جمشید قرار دارند و از تعدادی از آثار کشف شده در موزه ملی ایران نگهداری می‌شود؛ اما متاسفانه آثار زیادی نیز از کشور خارج شده‌اند و در موزه‌ها و کتابخانه‌های اروپا و آمریکا قرار گرفته‌اند. در سال‌های اخیر تدبیرهایی برای حفاظت بیشتر از محوطه تخت جمشید و آثار باستانی موجود در آن اندیشیده‌اند و بازسازی بخش‌های مختلف آن هم‌چنان ادامه دارد.

قدمت بناهای تخت جمشید از ۲۵۰۰ سال فراتر می‌رود. در نقاطی از ایران آثار تاریخی به جا مانده از ایلامیان و حکومت‌های اولیه در ایران باستان کشف شده‌ است؛ اما تخت جمشید را با توجه به عظمت و شکوه بالایی که دارد، می‌توان برجسته‌ترین اثر تاریخی از دوران باستان در ایران دانست.

شهرت تخت جمشید جهانی است و در بسیاری از موزه‌های معروف جهان از نمونه‌ آثار کشف شده در تخت جمشید نگهداری می‌شود. گرچه تخت جمشید در کشور ایران قرار دارد، به‌لحاظ ظرفیت‌های برجسته تاریخی و دارا بودن نشانه‌هایی از قدیمی‌ترین تمدن‌های تاریخی، گنجینه‌ای عظیم برای تمام مردم دنیا به شمار می‌رود. ازاین‌رو، نام تخت جمشید به‌عنوان دومین اثر تاریخی و فرهنگی در ایران، در سال ۱۹۷۹ میلادی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

از مهم‌ترین آثار کشف شده در منطقه تخت جمشید می‌توان به سنگ نوشته‌ها و نقش برجسته‌هایی اشاره کرد که در قسمت‌های مختلف کاخ‌ها و بناهای این منطقه حک شده‌اند. به ‌دلیل قدمت تخت جمشید، این یافته‌ها از مهم‌ترین سندهای تمدن‌های اولیه برای تاریخ در جهان به شمار می‌روند و دانشمندان و پژوهشگرانی از سراسر جهان سعی در رمزگشایی و خوانش این کتیبه‌ها و آثار داشته و دارند. بخش‌های زیادی از خطوط حک شده بر کتیبه‌ها امروز خوانده شده‌اند؛ اما هنوز هم در نقاط مختلف جهان رمزگشایی از این کتیبه‌ها ادامه دارد.آثار به جا مانده در تخت جمشید از دوران پادشاهی داریوش اول بین سال‌های ۵۵۲ تا ۴۸۶ پیش از میلاد، پادشاهی خشایارشاه بین سال‌های ۴۸۶ تا ۴۶۵ پیش از میلاد و پادشاهی اردشیر اول بین سال‌های ۴۶۵ تا ۴۲۵ پیش از میلاد باقی مانده‌اند. گرچه آرامگاه این پادشاهان در منطقه نقش رستم در نزدیکی تخت جمشید قرار دارد، کاخ‌های محل سکونت و پادشاهی آن‌ها در تخت جمشید واقع بوده است و این پادشاهان مدت زیادی از دوران حکومت خود را در تخت جمشید گذرانده‌اند.بر پلکان کاخ‌های خشایارشاه، داریوش و اردشیر نیز نقوش برجسته سربازان هخامنشی و خدمتگزاران به چشم می‌خورد. در اضلاع غربی کاخ‌های داریوش و اردشیر، نقش‌هایی از ملت‌های تابعه را حک کرده‌اند. از دیگر تصاویر نقش بسته بر دیوارها و ورودی این کاخ‌ها می‌توان به تصاویر پادشاهان در حال مبارزه با دیوهای افسانه‌ای اشاره کرد. درمجموع بیش از ۳۰۰۰ نقش برجسته در قسمت‌های مختلف کاخ‌های تخت جمشید وجود دارند که در همه آن‌ها می‌توان مفاهیمی مشترک یافت. تعداد این نقوش در مقایسه با سایر نقوش برجسته به جا مانده از هخامنشیان در دیگر نقاط فارس قابل مقایسه نیست و می‌توان نتیجه گرفت که سنگ تراشی در دوران هخامنشیان از تخت جمشید آغاز شده است. کشف و تحقیق روی نقش برجسته‌های تخت جمشید در ابتدا توسط تیم باستان‌شناسی آمریکایی، به سرپرستی پروفسور هرتسفلد در حدود سال‌های ۱۹۳۰ میلادی شروع شد و هم‌چنان نیز ادامه دارد. کتیبه‌های کشف شده در تخت جمشید نیز بسیار جالب توجه هستند که خوانش بیشتر آن‌ها توسط همین تیم آمریکایی انجام شده و نتایج آن به چاپ رسیده است.

یکی از معروف‌ترین سازه‌های باقی مانده در منطقه تخت جمشید، ستون‌ها و سر ستون‌های کشف شده در تخت جمشید هستند. این ستون‌ها بسیار بلند و سنگین هستند و شیوه ساخت آن‌ها برای معماران و باستان‌شناسان هنوز بسیار جالب توجه به نظر می‌رسد. ستون‌های تخت جمشید سندی بر عظمت بناهایی هستند که امروزه از میان رفته‌اند، اما با نگاه کردن به این ستون‌ها می‌توان به شکوه کاخ‌ها در گذشته پی برد. ستون‌های تخت جمشید بخش کوچکی از کاخ‌های هخامنشیان بوده‌اند. از ۷۲ ستون کاخ آپادانا، امروزه تنها ۱۴ عدد باقی مانده است.هر یک از این ستون‌ها بیش از ۲۰ متر ارتفاع و ۸۵ تن وزن داشته‌اند. در کاخ آپادانا هر یک از سه ایوان کاخ را به کمک ۱۲ ردیف ستون ساخته بودند. در ایوان شرقی تندیس شیرهای دو سر بر ستون‌ها دیده می‌شوند، اما تندیس‌ها در ایوان غربی به ‌شکل گاو هستند. سرستون‌های تالار اصلی نیز به ‌شکل گاو طراحی شده‌اند و آثار باقی مانده از رنگ روی آن‌ها، نشان از رنگی بودن آن‌ها در گذشته دارد. شیارها و نقش و نگارهای همه این سازه‌ها به یکدیگر شباهت دارند و تنها تفاوت‌هایی در جزئیات به چشم می‌آیند. گرچه این سازه‌ها از شکوه گذشته‌شان فاصله گرفته‌اند، اما همه تندیس‌ها زیبایی و ظرافت وصف ناپذیر دارند. ستون‌ها و سر ستون‌های تخت جمشید به نمادهایی از این منطقه باستانی تبدیل شده‌اند؛ تا جایی که در بسیاری از تصاویر منتشر شده در جهان از تخت جمشید می‌توان این ستون‌ها و سر ستون‌ها را دید. امروزه نیز از نمونه‌های ساخته شده از روی این تصاویر به‌ عنوان نماد ایران باستان در بسیاری از بناهای جدید استفاده می‌کنند.

پس از پلکان ورودی، در فاصله ۲۲ متری از انتهای مسیر پلکان کاخ کوچکی قرار دارد که موسوم به «دروازه ملل» است. دلیل این نام‌گذاری به سبب ورود نمایندگان ملت‌های مختلف از این مسیر و ورودی به‌سمت کاخ‌های دیگر بوده است. شواهدی مبنی بر ساخت این کاخ در زمان خشایار شاه وجود دارد. شاید بنای کاخ را در زمان داریوش پی ریزی کرده باشند، اما ساخت آن به دوران خشایارشاه باز می‌گردد. دروازه ملل کاخی با دیوارهای بلند خشتی و چهار ستون بلند است که سه درگاه ورودی دارد. وسعت تالار اصلی به بیش از ۶۰۰ متر مربع می‌رسد. بام کاخ ۱۸ متر و ستون‌ها در حدود ۱۶ متر ارتفاع دارند. ستون‌های دروازه ملل در حال حاضر از کامل‌ترین ستون‌های باقی مانده در تخت جمشید هستند. قسمت پایینی این ستون‌ها زنگوله‌ای شکل است و شیارهای عمودی دارد و بالای ستون، سنگی گرد روی استوانه شیاردار قرار می‌گیرد. روی سنگ گرد، گل ستون را قرار داده‌اند که پر از نقش و نگار و گل و برگ است و روی آن سرستون به ‌شکل نیم تنه گاو دیده می‌شود.

«کاخ صد ستون» یا «تالار تخت» دومین کاخ بزرگ در محوطه تخت جمشید بوده است. این کاخ را به‌دلیل وجود ۱۰۰ ستون در تالار مرکزی آن به این نام می‌شناسند؛ البته در ساختمان خزانه تخت جمشید نیز پیش از یافتن این کاخ ۱۰۰ ستون در اندازه‌های کوچک‌تر یافته بودند، اما به‌دلیل عظمت این کاخ نام صد ستون را بر این بنا گذاشتند. در زمان حکومت ساسانیان تخت جمشید را با نام «صد ستون» می‌شناختند. این کاخ در قسمت شرقی حیاط کاخ آپادانا قرار دارد. ساخت تالار صد ستون به دستور خشایارشاه آغاز شد، اما در دوره اردشیر اول به پایان رسید. زمان ساخت و نام پادشاهان را در سنگ بنای تالار تخت حک کرده‌اند. متن روی این سنگ نوشته به شرح زیر است: اردشير شاه گويد: اين خانه خشايار شاه، پدر من، پی‌اش را ريخت، به تاييد اهورا مزدا، من، اردشير شاه، آن را برآوردم و تمامش كردم. با توجه به مدارک موجود، باستان‌شناسان زمان ساخت تالار تخت را بین سال‌های ۴۷۰ تا ۴۵۰ پیش از میلاد تخمین می‌زنند. ۱۰ ردیف ۱۰ تایی ستون با نقش و نگار و سر ستون‌های گاو دو سر تالار اصلی را نگه می‌داشتند. ارتفاع هرکدام از این ستون‌ها به ۱۴ متر می‌رسیده است. از ستون‌های تالار تخت تنها دو عدد باقی مانده بود که در دهه ۱۹۳۰ میلادی آن‌ها را به شهر شیکاگو در آمریکا برده‌اند. در اضلاع مختلف تالار تخت درگاه‌هایی با نقش برجسته اردشیر اول وجود داشتند. درگاه‌های شمالی از سایر ورودی‌ها بلندتر و نقش اردشیر شاه، نشسته بر تخت پادشاهی، بالای آن‌ها حک شده بود. باستان‌شناسان نمونه‌های دیگری از این نقش برجسته با تفاوت‌هایی کم در خزانه و کاخ سه دری تخت جمشید نیز یافته‌اند. روی دو درگاه این کاخ درمجموع تصاویر ۱۰۰ سرباز را حکاکی کرده‌اند که کارشناسان آن را نمادی از معماری کاخ صد ستون می‌دانند.

در بخش‌های مختلف کاخ‌های تخت جمشید، ارتباط عددی بین نقوش برجسته آن کاخ یا محوطه با ستون‌ها، درگاه‌ها و پلکان‌ها دیده می‌شود که به نظر می‌رسد طراحان قصد رساندن معنایی خاص را داشته‌اند. به‌طور مثال یکی بودن تعداد ستون‌ها و سربازان منقش بر درگاه‌های شمالی، این نیروهای جنگاور را به پایه‌ و ستون حکومت تشبیه می‌کنند. سوی پادشاه در این نقوش به‌سمت بیرون است که نشان می‌دهد از درگاه‌های شمالی به‌عنوان خروجی استفاده می‌شده است.

درگاه‌های کوچک‌تری نیز بر دیوارهای شرقی و غربی کاخ وجود داشته‌اند که نقش و نگارهایی مشابه تصاویر کاخ داریوش و کاخ ملکه بر آن‌ها حکاکی کرده بودند. درگاه‌های جنوبی تالار تخت نیز تصاویری از اردشیر شاه بر اورنگ پادشاهی در حال حمل شدن را نشان می‌دادند. از جهت قرار گرفتن نقوش بر این درگاه‌ها می‌توان نتیجه گرفت که درگاه‌های جنوبی ورودی تالار تخت بوده‌اند.

تالار اصلی کاخ صد ستون بیش از ۴۶۰۰ متر مربع مساحت دارد و از تالار اصلی کاخ آپادانا بزرگ‌تر است،اما ارتفاعش دو متر از آن کمتر است. در سراسر این تالار آثار سوختگی از دوران حمله اسکندر به چشم می‌خورد. شکل اصلی تالار مستطیلی است و در مجوع تعداد ورودی و خروجی‌های آن به عدد هشت می‌رسد.

در شمال شرقی چاه سنگی و در نزدیکی کاخ صد ستون، بقایای عمارتی با آثاری به جا مانده از آرامگاهی سنگی در آن دیده می‌شود. سنگ‌های این بنای ایوان دار را نیز بدون ملات روی هم گذاشته‌اند و کل بنا را روی سکویی ساخته‌اند. آرامگاه حجاری شده در شرق این بنا دیده می‌شود و به نظر می‌رسد که شکل صلیبی آن را از روی آرامگاه‌های نقش رستم برداشته‌اند؛ گرچه بازوی پایین صلیب را نیمه کاره رها کرده‌اند. در زمان هخامنشیان اعتقادات دینی پادشاهان و مردم بر این بود که پیکر انسان پس از مرگ نباید عناصر پاک و مقدس سه گانه یعنی آب، خاک و آتش را آلوده کند؛ به همین جهت به‌دنبال راهی دیگر برای دفن مردگانشان بر آمدند. دخمه‌های زرتشتی، آرامگاه‌های سنگی، و صندوق‌های سنگی بزرگ که در گذشته جسدهای مومیایی را در آن‌ها نگه می‌داشتند، گزینه‌های جایگزین برای دفن پیکر مردگان در خاک یا سوزاندن آن‌ها بودند.

زمان ساخت عمارت‌های تخت جمشید به بیش از ۲۵۰۰ سال پیش برمی‌گردد؛ به همین دلیل رعایت بعضی نکات در ساخت بنا و شیوه انجام این کار که جزئیات آن را در کتیبه‌ها یافته‌اند، امروزه از عجایب تخت جمشید به شمار می‌روند. هم‌زمان با ساخت کاخ‌های عظیم در تخت جمشید، در دیگر امپراتوری‌های بزرگ جهان، برده‌داری رواج داشت و کارهای مربوط به ساخت‌وساز و کارهای سخت و سنگین، بخشی از وظایف برده‌ها بود؛ اما در ایران و در مقر حکومت هخامنشیان، نه‌تنها زنان و مردان در مقابل کار حقوق دریافت می‌کردند، بلکه با توجه به مدارک به جا مانده در کتیبه‌ها، کارگران بیمه بودند و از مزایای مختلفی نیز بهره می‌بردند. در طراحی و ساخت ستون‌های تخت جمشید از قانون طلای هندسی بهره برده‌اند و داخل ستون‌ها را با سرب داغ به هم متصل کرده‌اند. به همین جهت ستون‌های به جا مانده از آتش سوزی تخت جمشید تا به امروز توانستند در مقابل زلزله‌های مختلف و بلایای طبیعی استوار باقی بمانند. ستون‌های چوبی با دو سر سنگی از دیگر طراحی‌های عجیب و قابل‌توجه در معماری تخت جمشید به شمار می‌رود. کاخ آپادانا روی ۷۲ ستون‌ ۲۰ تنی قرار گرفته بود که با توجه به وسعت کاخ و وزن و فاصله ستون‌ها، چگونگی تحمل وزن کاخ توسط این ستون‌ها از عجایب مورد سوال است. روی هر ستون نیز مجسمه شیر دو سر با وزن بیشتر از یک و نیم تن قرار داده بودند. در دو سوی کاخ آپادانا دو ردیف پلکان وجود دارد که در سراسر آن سربازان، سران حکومتی و پادشاهان دیده می‌شوند. تعداد نقش برجسته‌ها بسیار زیاد بوده‌اند که امروزه تعداد کمی از آن‌ها باقی مانده اند؛ اما در هیچ‌کدام از تصاویر نشانی از اسارت، جنگ و خونریزی دیده نمی‌شود. از دیگر موارد جالب در معماری بنای کاخ‌ها در تخت جمشید می‌توان به ناودان‌های آجری و سفالی قیرگونی شده و کوتاه در سقف‌ها و میان دیوارها، کانال‌های روباز و چاه سنگی را اشاره کرد. سیستم کانال کشی و لوله کشی آب و فاضلاب در تخت جمشید نیز توجه باستان‌شناسان را جلب کرده است.

برای حفاظت از کل بناهای تخت جمشید، ستون های بلند را با تراش دادن روی هم قرار داده‌اند که وجود این تراش‌ها باعث مقاومت بیشتر بنا در مقابل زلزله می‌شود. میان سرستون‌ها، گل ستون‌ها و پایه‌های آن‌ها ملاتی دیده نمی‌شود و این بخش‌ها تنها با استفاده از تراش‌های موزون روی هم قرار دارند. کاخ‌ها را با روی هم گذاشتن تخته سنگ‌های بزررگ ساخته‌اند که برای جابه‌جا کردن این سنگ‌ها از اهرم‌های ساده استفاده می‌کردند. این اهرم‌ها توانایی جابه‌جایی سنگ‌هایی به وزن ۲۵۰ تن را داشتند. استخراج و حمل این قطعات بزرگ از معادن تا کاخ‌ها از بزرگ‌ترین شگفتی‌ها در ساخت کاخ‌های تخت جمشید هستند.

در گذشته تصاویر حکاکی شده بر دیوارهای تخت جمشید با جواهرات و سنگ های قیمتی و نقش و نگارهای رنگی زینت داده شده بودند، که امروزه اثری از آن‌ها نیست. تراش‌های ریز در بخش‌هایی از بناها نیز بسیار تعجب آور هستند و نشان از پیشرفتگی ابزار سنگ تراشان در گذشته دارند.

در سنگ نوشته‌های باقی مانده از دوران هخامنشیان در تخت جمشید شرح قابل تاملی از چگونگی قوانین اجتماعی کشف کرده‌اند. بر طبق اطلاعات خوانش شده توسط باستان‌شناسان غربی، در زمان هخامنشیان در ایران زنان و مردان حقوق اجتماعی برابر داشتند. زنان میتوانستند کار کنند و در دوران بارداری و زایمان از حمایت‌های ویژه بهره می‌بردند. حق ارث نیز برای زنان و مردان یکسان بود. این برابری اجتماعی ۲۵۰۰ سال پیش در ایران باستان، از بزرگ‌ترین دلایل شگفتی تاریخ‌شناسان است.

موزه تخت جمشید کهن‌ترین ساختمان موزه ایران است که با بازسازی کاخ ملکه از مجموعه کاخ‌های تخت جمشید، کاربری آن را تغییر داده‌اند و به‌ شکل امروزی در آورده‌اند. ساخت این موزه که با نام موزه هخامنشی نیز شناخته می‌شود، در سال ۱۳۱۱ و به همت پروفسور هرتسفلد که کاوش‌ها در تخت جمشید را رهبری می‌کرد، آغاز شد. تزیینات داخلی موزه تخت جمشید با ساروج قرمز، توجه گردشگران را جلب می‌کند. این رنگ را با توجه به ساختار قدیمی این بنا و به ‌دلیل استفاده زیاد هخامنشیان در تزیینات داخلی تخت جمشید، به‌ صورت نمادین انتخاب کرده‌اند. کاخ ملکه را در زمان پادشاهی خشایارشاه و به دستور او ساخته‌اند. این ساختمان شامل یک تالار اصلی و تعداد زیادی اتاق می‌شود که ورودی‌هایش را با نقش و نگارهایی از خشایارشاه و خدمه همراهش و همچنین نقوش شیر و هیولا، زینت داده‌اند. ۱۲ ستون چوبی در تالار اصلی سقف را نگه داشته‌اند و روی هر ستون تندیس‌های گاو دو سر به چشم می‌خورند. تالار اصلی موزه تخت جمشید چهار ورودی دارد. در هر ورودی نقش برجسته‌ای از پادشاهان هخامنشی دیده می‌شود که همگی از روی نمونه‌های کشف شده در محوطه طراحی شده‌اند. دیوارهای داخلی نیز همین طراحی‌ها را دارند و در بین آن‌ها طراحی‌هایی از دوران ساسانی در محوطه تخت جمشید نیز به چشم می‌خورد. اشیای داخل موزه تخت جمشید، آثار مکشوفه از همین منطقه و کاخ‌های تخت جمشید هستند. بخشی از پای مجسمه مرمر و پرده سوخته کشف شده از محوطه تخت جمشید نیز در این موزه به نمایش در آمده‌اند. از دیگر نمونه‌های آثار به نمایش در آمده در این موزه می‌توان به ابزار آلات ساخت‌وساز در زمان هخامنشیان، توپی چرخ ارابه، دهانه اسب مفرغی، ریتون ‌های سفالی و ظروف کشف شده از زیر خاک، اشاره کرد. از جالب توجه‌ ترین مجسمه‌ها در موزه، مجسمه‌های دو زن هستند که قدمت آن‌ها به دوران مصر باستان می‌رسد، اما در محوطه تخت جمشید کشف شده‌اند.

این بخش از موزه اصلی‌ترین قسمت موزه به شمار می‌رود که آثار به نمایش در آمده در آن متعلق به دوران هخانشیان هستند و در طول کنکاش و خاک‌برداری از منطقه تخت جمشید به دست آمده‌اند. این اشیا تنها بخش کوچکی از یافته‌های باستان شناسی در این منطقه هستند و در طول سالیان اخیر، بخش زیادی از آثار کشف شده در این منطقه را از ایران خارج کرده‌اند و در موزه‌های آمریکا و اروپا به نمایش گذاشته‌اند. از مهم‌ترین آثار به نمایش در آمده در تالار هخامنشی می‌توان به مهره‌های چشم کشف شده از تخت جمشید، الواح گلی به خط میخی، تکه‌هایی از تندیس‌های سنگی حیوانات از جمله گوش گاو و سر شیر، خنجر، ظروف سفالی، گلدان و ابزار جنگی مانند شمشیر، اشاره کرد. از جالب‌ترین اشیای این بخش، پرده‌ای سوخته با قدمت بیش از ۲۵۰۰ سال، گل میخ‌های زرین و کتیبه‌های خشایارشاه هستند. ترجمه فارسی و انگلیسی کتیبه خشایارشاه را کنار آن نصب کرده‌اند. خشایارشاه در این کتیبه وصف حال خویش را روایت کرده است. پیکره سنگی دو گاو، مجسمه نیمه تمام سگ، تندیس نیم رخ شاهزاده هخامنشی و شیپور مفرغی و مجمر فلز، از اشیای خارج از ویترین در این موزه هستند.

تخت جمشید به دستور چه کسی ساخته شد؟ ساخت کاخ‌ها و ساختمان‌های مجموعه تخت جمشید از زمان حکومت داریوش اول آغاز شد و تا پایان دوران حکومت هخامنشیان ادامه داشت تخت جمشید کجاست؟ تخت جمشید امروزه در ۱۱ کیلومتری شمال شرقی شهر مرودشت و ۷۰ کیلومتری شمال شرقی شیراز در استان فارس قرار دارد. دلیل اهمیت مجموعه تخت جمشید چیست؟ کتیبه‌ها و بناهای کشف شده در این منطقه اطلاعات قابل توجهی از شکل مترقی تمدن در ایران باستان ارائه کرده‌اند. پی بردن به قوانین و نظام پیشرفته اجتماعی در ایران باستان، این منطقه را برای همه جهانیان پر اهمیت کرده است قدمت تخت جمشید چقدر است؟ بناها و آثار کشف شده از تخت جمشید به دوران حکومت هخامنشیان در ۵۰۰ سال پیش از میلاد یعنی بیش از ۲۵۰۰ سال پیش تعلق دارند؛ البته در تخت جمشید نمونه‌هایی از کتیبه‌ها و ظروف با قدمت دوره ایلامیان نیز کشف کرده‌اند که نشان از سکونت اولین اقوام آریایی در این منطقه در گذشته‌های دور می‌دهند.