آداب و رسوم اردبیلی ها در عید نوروز

در اردبیل، همچون سایر مناطق ایران، عید نوروز با آداب و رسوم خاصی جشن گرفته می‌شود. این آداب و رسوم نمایانگر تاریخ و فرهنگ این منطقه هستند. به گزارش گروه فضای مجازی، عید نوروز در اردبیل به اعیادی با نام‌های همچون "بایرامی آیی"، "ایل بایرامی" شهرت دارد. در عید نوروز، اردبیل دارای آداب و رسوم منحصربه‌فردی است که در طول تاریخ کهن ایران همواره پابرجا بوده و مورد استقبال مردم قرار می‌گیرد.

در ادامه، به برخی از این آداب و رسوم می‌پردازیم:

1. تؤز توهدی یا غبارروبی منازل یا خانه تکانی:

- از اوایل اسفندماه یا اواسط این ماه، که معمولاً به بایرام آیی در بین اهالی خطه اردبیل معروف است، آغاز می‌شود.

- در این رسم، زنان و مادران خانه با غبارروبی و شست و شوی وسایل منازل خود عید را آغاز و خود را برای این ماه آماده می‌کنند.

- این رسم به معنی پشت سر گذاشتن کهولت، کسالت، تنبلی و هر چه غم و اندوه است، و با این کار خود را برای آغاز سالی نو و پر از خیر و برکت و همراه با شادمانی آماده می‌کنند.

2. قولاق آسدی:

در رسم قولاق آسدی فرد که عموماً دختران جوان بیشتر این رسم را اجرا می کردند در شب چهارشنبه سوری ابتدا در خانه خود نیت کرده و دستهایش را محکم روی گوشهایش می‌گذاشت و سعی می‌کرد تا مقصد خود که خانه یکی از همسایه‌ها یا آشنایان بود صدایی نشنود.

بعد از رسیدن به مقصد مورد نظر در پشت در خروجی منزل فال گوش می­‌مانند و منتظر شنیدن اولین کلامی بود که از داخل خانه می شنید. شنیدن حرف خوب و گوش نواز بیانگر سال نیکو و پرمیمنت برای کسی است که به فال گوش ایستاده است.

3. اوزوگ آتدی:

از شیرین‌ترین و پر هیجان‌ترین مراسم این شب (اوزوک آتدی) یا همان انگشتر در آب انداختن است. در منطقه مغان افراد خانواده هر کدام انگشتر یا مونجقی را در کاسه آبی می‌اندازد و رویش را با پارچه سفیدی می‌پوشانند سپس افراد حاضر نیت می‌کنند و به نوبت شعر و یا بایاتی می‌خوانند در پایان هر شعر، یکی از افراد به صورت شانسی یکی از انگشترهای داخل آب را به طوری که دیده نشود برمی دارد انگشتر هر کس در بیاد آن شعر را به نیت خودش تفسیر می‌کند.

4. شال ساللاماق:

دستمال انداختن، یا همان «شال ساللاماق» یکی از آئینهای دیرین مردم منطقه آذربایجان به ویژه مردم باستان اردبیل در چهارشنبه آخر سال است که اکنون کمرنگ شده ولی باز در برخی از جاهای مختلف منطقه آذربایجان انجام می شود.

در آیین شال ساللاماق معمولاً کوچکترین عضو خانواده یک روسری و یا شال را از روزنه یا در زبان ترکی «باجا» پشت بام خانه‌های روستایی که معمولاً منزل یکی از آشنایان و یا اقوام همان خانواده بود به داخل خانه فرستاده و صاحبخانه آن را از هدایا و خلعت ها پر می کرده است.

هدایا و خلعت هایی که به شال یا روسری بسته می شد نیز به فراخور بضاعت درآمد خانوادگی بود و چنانچه پسر خواهان دختر خانواده بود شال را بالا نمی‌کشید و اگر خانواده دختر راضی بودند نشانه‌ای از دختر را به شال می‌بستند.

محتوای داخل بقچه یا همان شال معمولاً خوردنیهایی از قبیل آجیل، میوه شب عید، یک کاسه یا پیاله قووت و شکلات و یا یک جفت جوراب و هر چیز دیگری بود که می‌توانست هم به عنوان یک عیدی و هم به عنوان یک خلعتی محسوب شود که این امر نیز برگرفته از مهر و صفای عمیق در بین مردم منطقه و خونگرمی آنان در آن زمان بوده است.

5. نواوستی:

در آخرین چهارشنبه سال که «سو چرشنبه‌سی» یا چهارشنبه آب نامیده می‌شود، تولد و نوشدن دوباره آب‌ها جشن گرفته می‌شود و مردم صبح روز بعد از چهارشنبه‌سوری به کنار آب‌های روان رفته و هفت بار عرض رودخانه‌ها را طی می‌کنند.

این حرکت نمادین با هدف همسویی با طبیعت و تازه شدن آب‌ها و تمنای تازه شدن زندگی و گریز از مشکلات انجام می‌شود و مردم آب را جارو می‌کنند که این حرکت نمادین به معنی جارو کردن مشکلات زندگی و روانه کردن آن به همراه آب است تا بار دیگر این مشکلات آشکار نشود.

برای انجام مراسم «نواوستی» اهالی شهر اردبیل در کنار پل تاریخی یئدی گوز «هفت چشمه» و رودخانه بالیق‌لی چایی که در مرکز شهر واقع شده است جمع می­‌شوند و جاروها را خیس، کوزه های کهنه را شکسته و کوزه های نو را از آب پر می کنند.

6. بایراملیق یا عیدی دادن:

- این آدابی است که افراد به مناسبت فرارسیدن عید به همدیگر می‌دهند. معمولاً اسکناس نو و یا پول متداول‌ترین نوع بایراملیق در استان اردبیل است.- افراد به مناسبت فرارسیدن عید نوروز به همدیگر عیدی می‌دهند.

- این هدیه معمولاً از طرف بزرگتر‌ها به کوچکتر‌ها داده می‌شود.

- در آذربایجان، این هدیه می‌تواند یک تخم مرغ رنگ شده عید باشد یا اسکناس نو و یا پول متداول‌ترین نوع بایراملیق در استان اردبیل است.

7.رسم آتش‌افروزی و خونچه عروس:

در رسم آتش افروزی هر خانواده بوته‌های خار و گزن و یا چوب را که از این پیش فراهم کرده‌اند روی بام یا زمین حیاط خانه و یا در کوچه روی هم انباشته و با غروب آفتاب زن و مرد و پیر و جوان گرد هم جمع می‌شوند و بوته‌ها را آتش می‌زنند.

پس از افروختن آتش از بزرگ تا کوچک سه بار از روی آتش می پرند تا بیماری های، غم ها و اندوه ها را از خود دور کنند و سلامتی و شادی را به ارمغان بیاورند. در برخی از مناطق اردبیل هنگام پریدن از روی آتش ترانه های محلی نیز می خوانند.

در خطه آذربایجان و استان اردبیل در روز چهارشنبه سوری خونچه ای از میوه و شیرینی و پارچه را با تزئین های مختلف بر روی سینی های بزرگی چیده و به خانه عروس می برند.

خلعتی خانواده داماد معمولاً شامل روسری، چادرسفید و بخشی از اقلام خوراکی من جمله آجیل و شیرینی، شکلات، قووت و در برخی موارد گوسفند و سایر اقلام خوراکی است که این موارد مطابق با بضاعت خانواده‌ها و رسم و آئینهای منطبق بر ایل و طایفه مدنظر متفاوت و متغیر است.

دیگر رسوم و غذاهای سنتی اردبیلی ها

این آداب و رسوم نوروزی در اردبیل، تاریخی و معنوی هستند و به تجربه‌ی فراوانی از این عید در این منطقه افزوده‌ است. از دیگر آیین های مردم منطقه در ایام عید نوروز می توان به پخت غذاهای مخصوصی متشکل از سوتدی پلو یا شیر پلو و ماهی دودی، گوشت قیمه، مرغ و کوکو به همراه برنج اشاره کرد.

هنگام تحویل سال حتی اگر نیمه‌های شب هم باشد بسیاری از افراد خانواده با گرفتن وضو بیدار مانده و کنار سفره هفت سین تزئین شده تا لحظه تحویل سال می نشینند و برخی از خانواده ها سفره هفت سین را تا سیزدهم عید نوروز جمع نمی کنند.

دقایقی پس از تحویل سال کوچه‌ها و خیابان‌های شهرها و روستاهای مختلف استان حال و هوای دیگری پیدا کرده و خانواده‌ها برای تبریک گفتن سال نو به دیدار همدیگر می‌روند.

روز اول عید مردم استان اردبیل برای آمرزش درگذشتگان سال های قبلی مجالس یادبودی را در مساجد محلات برگزار می کنند و افراد برای عرض تسلیت به بازماندگان آنها به دیدار خانواده های داغداران می روند.

اگر در تعطیلات نوروزی و عید نوروز اردبیل را به عنوان مقصد سفر خود برگزیدید سفر به شهر زیبای سرعین و استفاده از آب گرم های این شهر را در برنامه سفر خود بگنجانید و می توانید بلیط آبدرمانی های سرعین را با تخفیف از آسرو تراول خریداری کنید و برای اطلاعات بیشتر و رزرو هتل، می‌توانید به وب‌سایت‌ آسروتراول قسمت رزرو هتل مراجعه کنید.